Brak rozgrzewki przed treningiem siłowym a uszkodzenie mięśni stabilizujących staw ramienno-łopatkowy

Brak rozgrzewki przed treningiem siłowym a uszkodzenie mięśni stabilizujących staw ramienno-łopatkowy

Dosyć często spotyka się osoby trenujące, które po wejściu na siłownię od razu łapią się za hantle lub sztangę bez odpowiedniego przygotowania stawów, ścięgien i mięśni do ciężkiej pracy lub stosują rozgrzewkę, która jest źle skonstruowana, i za krótka. Jaki ma to wpływ na mięśnie głębokie stawu odpowiadające za jego stabilizację?

Grupą mięśni stabilizujących staw ramienno-łopatkowy jest stożek rotatorów. Są one szczególnie narażone na przeciążenie podczas wyciskania na ławeczce prostej, podciągania na drążku (ze złą techniką i mocnym napięciem mięśni szyj w końcowej fazie części zstępującej mięśnia czworobocznego), wyciskaniem hantli ponad głowę, przyciąganiem sztangi wzdłuż tułowia.

W przypadku nieprzygotowania odpowiednio grupy mięśni stożka rotatorów do treningu na rozgrzewce narażamy swoje stawy i mięśnie na przeciążenie, a w efekcie możemy doprowadzi do:

– zespołu cieśni podbarkowej,

– uszkodzenia mięśni stożka rotatorów.

Na szczególne ryzyko występowania powyższych urazów narażone są osoby ze zwiększona hiperkifozą piersiowego odcinka kręgosłupa, protrakcją szyi, odwiedzioną i pochyloną w przód łopatką (łopatka skrzydlata) oraz osoby posiadające anatomiczną budowę III typu stawu ramienno-łopatkowego.

image003

Stożek rotatorów. Źródło: melaniewellspring.blogspot.com/2013/05/infraspinatus-andsupraspinatus.html

Odrobina anatomii:

Staw ramienno-łopatkowy jest stawem kulistym o trzech stopniach swobody. Możliwości ruchowe to: zginanie, prostowanie, odwodzenie, przywodzenie, rotacja zewnętrzna i wewnętrzna, odwodzenie i przywodzenie horyzontalne, a także ruch obwodzenia. Główką tego stawu jest głowa kości ramiennej, natomiast panewkę stanowi wydrążenie stawowe łopatki wraz z obrąbkiem stawowym. Obrąbek wypycha głowę kości ramiennej ze stawu, ale zwiększa ilość powierzchni stawowej, przez co siły działające na ten staw są rozkładane; ma trójkątny kształt, złożony jest z gęsto ułożonych włókien, pełni rolę statycznego stabilizatora stawu ramiennego. Obrąbek otacza i przyczepia się do peryferycznych części wydrążenia stawowego łopatki. Ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia mocuje się w górnej części obrąbka, przez co ściśle z nim współpracuje. Z powodu małej i płytkiej panewki, która stanowi zaledwie trzecią część główki, stabilizacja stawu ramiennego jest uzależniona od interakcji sił mięśniowych (stożek rotatorów, głowa długa mięśnia dwugłowego) oraz biernego napięcia okołostawowych struktur łączących (więzadła, obrąbek stawowy, torebka stawowa) i ujemnego ciśnienia wewnątrzstawowego, a nie jak w innych stawach od dopasowania powierzchni stawowych. Wyróżniamy trzy typy styku powierzchniowego między kością ramienną, a łopatką:

typ A – powierzchnia stawowa głowy kości ramiennej ma promień krzywizny mniejszy od promienia krzywizny panewki łopatki,

typ B – obie powierzchnie mają jednakowy promień krzywizny,

typ C – promień krzywizny głowy jest większy od promienia krzywizny panewki.

image004

Lesiak A, Ault JL, Bertoft ES. Zespół bolesnego barku. Rehabilitacja medyczna nr 2002/5.

Stożek rotatorów to kompleks mięśni umocowanych na głowie kości ramiennej. W jego skład wchodzą: mięsień nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy, podłopatkowy i obły mniejszy.

Mięsień nadgrzebieniowy przyczepia się do dołu nadgrzebieniowego i do guzka większego kości ramiennej oraz do torebki stawowej. Niewielka część włókien ścięgna przylega także do guzka mniejszego. Średnia długość mięśnia wynosi 14,5cm. W niektórych przypadkach ścięgno utworzone jest z połączonych włókien, wyraźnie oddzielonych od pozostałej części mięśnia. Włókna te odchodzą od przednio-środkowej części dołu nadgrzebieniowego. Mięsień nadgrzebieniowy złożony jest z części przedniej i tylnej. Część przednia jest większa i w całości odchodzi od dołu nadłopatkowego. Swym kształtem przypomina wrzeciono. To ona, wraz z wewnątrzmięśniową częścią ścięgna, stanowią główny aparat kurczliwy mięśnia. Wewnętrzne włókna formujące ścięgno biegną przez centralną część mięśnia, do którego przyczepiają się większe partie tkanki mięśniowej. W pobliżu miejsca przyczepu ścięgno to grubieje. Tylna mniejsza część mięśnia nadgrzebieniowego pozbawiona jest włókien ścięgnistych. Swój początek ma na grzebieniu łopatki, natomiast koniec wtapia się w tylną część ścięgna. Unerwienie pochodzi od nerwu nadłopatkowego.

Mięsień podgrzebieniowy przyczepia się na 2/3 przyśrodkowych dołu podgrzebieniowego i na guzku większym kości ramiennej. Unerwienie i unaczynienie jest takie, jak w mięśniu nadgrzebieniowym. Czynność tego mięśnia zapewnia rotację zewnętrzną, horyzontalne odwiedzenie, odwodzenie ramienia oraz (podobnie jak mięsień nadgrzebieniowy) bierze udział w dynamicznej stabilizacji w stawie ramiennym.

Mięsień podłopatkowy przyczepia się do powierzchni żebrowej łopatki oraz do guzka mniejszego kości ramiennej (częściowo do grzebienia guzka mniejszego). Mięsień ten jest unerwiony przez nerwy podłopatkowe. Unaczynienie pochodzi od tętnicy podłopatkowej od tętnicy pachowej. Funkcją tego mięśnia, oprócz dynamicznej stabilizacji, są ruchy w tymże stawie: rotacja wewnętrzna, zgięcie, wyprost, odwodzenie (przy rotacji wewnętrznej w stawie ramiennym), przywodzenie (jeśli staw ramienny znajduje się w pozycji neutralnej bądź w rotacji zewnętrznej) i przywodzenie horyzontalne w stawie ramiennym. Największą rolę odgrywa w ruchu rotacji wewnętrznej i w przywodzeniu. Mięsień podłopatkowy jest istotną częścią połączenia łopatkowo-piersiowego, gdyż stanowi krążek tego stawu, zmienia oś, daje możliwość ruchu dla łopatki względem klatki piersiowej.

Przyczep początkowy mięśnia obłego mniejszego znajduje się na powierzchni grzbietowej brzegu bocznego łopatki, a końcowy na guzku większym kości ramiennej. Unerwienie pochodzi od nerwu pachowego, zaś unaczynienie od tętnicy okalającej łopatkę. Ruchy wywoływane w stawie ramiennym przez mięsień obły mniejszy to: rotacja zewnętrzna i przywodzenie. Charakteryzuje go też wspólna funkcja stożka rotatorów czyli dynamiczna stabilizacja barku.

Między ścięgnami mięśni podłopatkowego i nadgrzebieniowego występuje błona, która podczas rotacji zewnętrznej kurczy się, a przy rotacji wewnętrznej rozluźnia, jest to miejsce częstych urazów.

image006

Kierunki działania sił mięśni wchodzących w skład stożka rotatorów. Levangie P., Norkin C., Joint structure and function: a comprehensive analysis, 2005

Podczas nieprzygotowania odpowiednio powyższych mięśni do treningu na rozgrzewce narażamy swoje stawy na przeciążenia.

 

Zespół cieśnipodbarkowej (ang. impigementsyndrome)

Dotyczy struktur znajdujących się pod sklepieniem kruczo-ramiennym, a więc: kaletki podbarkowej, ścięgna któregokolwiek z mięśni stożka rotatorów, ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia lub guzka większego kości ramiennej. Cechą charakterystyczną tego zaburzenia jest patologia przeciążeniowa, mająca swe podłoże w przebiegu sumujących się mikrourazów. Szczególnie podatny na te urazy jest mięsień nadgrzebieniowy. Przyczyn należy upatrywać się w zmniejszeniu przestrzeni podbarkowej lub zwiększenia ciśnienia w jej świetle. Miejscem szczególnie podatnym na konflikt jest 1/3 przednia dolnej powierzchni wyrostka barkowego i więzadło kruczo-barkowe.

Wyróżniamy pierwotny i wtóry zespół cieśnipodbarkowej. Do pierwszego dochodzi poprzez mechaniczny ucisk stożka rotatorów z łukiem kostnym wyrostka barkowego i kruczego. Dotyczy najczęściej osób dorosłych. Anatomiczną predyspozycję do pierwotnego zespołu posiadają osoby z haczykowatym typem wyrostka barkowego (III typ), a także ze zmianami morfologicznymi więzadła kruczo-barkowego, stawu barkowo-obojczykowego i dalszego końca obojczyka. Zgięcie i rotacja wewnętrzna ramienia to moment największego ucisku na kaletkę podbarkową przez więzadło kruczo-barkowe. Prowadzi to do podrażnienia, stanu zapalnego, a w przewlekłych stanach nawet do uszkodzenia rotatorów. Osłabienie mięśni podłopatkowego i podgrzebieniowego wpływają na rozregulowanie współdziałania mięśnia naramiennego z nadgrzebieniowym. Efektem tego jest translacja górna głowy kości ramiennej, która dociska ścięgno mięśnia nadgrzebieniowego do łuku podbarkowego.

Wtórny zespół spowodowany jest przez niestabilność stawu ramiennego lub łopatki, a także przez neuropatie i wady postawy. Występuje on najczęściej u osób młodych wykonujących rzuty sponad głowy. Destabilizacja wynika ze zwiększającej się translacji głowy kości ramiennej, ta zaś pojawia się na skutek przeciążenia stabilizatorów stawu. Im większe przeciążenie stożka rotatorów, tym większa niestabilność i w ten sposób tworzy się błędne koło. Często samą niestabilność stawu wykrywa się dopiero przy patologii stożka rotatorów.

Wtórnych przyczyn upatruje się również w hiperkifozie piersiowego odcinka kręgosłupa, protrakcji szyi, odwiedzionej i pochylonej w przód łopatce. Zaburzenia ustawienia łopatki doprowadzają do zmniejszenia przestrzeni podbarkowej. Podczas wykonywania ruchów kończyną górną ponad głową, dochodzi do podrażniania ścięgna stożka rotatorów, czego wynikiem jest destabilizacja stawu i, wspomniana już kilkakrotnie, ciasnota stawu podbarkowego. Jedną z przyczyn wadliwego ustawienia łopatki może być neuropatia nerwu piersiowego długiego, który zaopatruje mięsień zębaty przedni, doprowadzając do jej odstawania (tzw. łopatka skrzydlata).

image001

Brukner P., Khan K., Clinical sports medicine 2006

Uszkodzenia stożka rotatorów

Jest to najczęstsza dolegliwość w obrębie barku, zwłaszcza u osób w piątej dekadzie życia. Chorują najczęściej mężczyźni pracujący fizycznie, uskarżając się na ból kończyny dominującej. Uszkodzenie jest wynikiem ciągłych przeciążeń i mikrourazów, doprowadzających do zwyrodnienia w obrębie tzw. strefy krytycznej. Jej osłabienie wskutek wydłużenia, ścieczenia, następnie przetarcia, a w końcu przerwania, skutkuje destabilizacją stawu ramiennego poprzez zaburzenie centralizacji głowy kości ramiennej. Permanentny docisk głowy do sklepienia podbarkowego poważnie zaburza i tak już upośledzone ukrwienie, doprowadzając do cyklu błędnego koła. Ucisk ten jest znany medycynie jako zespół cieśni przestrzeni podbarkowej, opisywany powyżej. Zaawansowana patologia objawia się ocieraniem głowy kości ramiennej o wyrostek barkowy. Proces ten nierzadko jest czynnikiem uruchamiającym stan zapalny nie tylko samego stożka rotatorów, ale także ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, będącego w pobliżu stożka. Pojawia się zwyrodnienie, podwichnięcie w stawie, a nawet przerwanie mięśnia. Czasem na opisywany proces chorobowy nakłada się idiopatyczne zarastające zapalenie torebki stawowej.

image002

Źródło: Dziak A., Taymara SH., Bolesny bark. Kraków 1998.

Opisane powyżej urazy pokazują, jak istotną kwestią jest odpowiednie przygotowanie organizmu i mięśni do wysiłku fizycznego.

Przeczytaj inne teksty z działu FIZJOTERAPIA.


11113953_1641852022765687_6699450933670421208_oMogą zainteresować Cię także:

Nie taki wałek straszny, czyli dlaczego warto się rolować?

Czym tak naprawdę jest zmęczenie?

Odnowa biologiczna vs przetrenowanie

Pozbądź się bólu na chłodno – ból mięśni po wysiłku a zimnolecznictwo

Opóźniona bolesność mięśniowa (DOMS) czyli fachowo o zakwasach

Kamil Szymkiewicz
Fizjoterapeuta i specjalista od przygotowania motorycznego juniorów Korony Kielce

Komentarze facebook

Dodano: 10.04.2017
Fizjoterapia